Çocuğum dışlanıyor: ne yapmalı

Parkta bankta oturuyorsun. Güneşli bir öğleden sonra. Diğer çocuklar cıvıl cıvıl saklambaç oynuyor, bağrışıyor, ebelemeç peşinde koşuyor. Senin çocuğun ise bir kenarda durmuş, elindeki küçük bir dalla toprağı çiziyor. Gözü sürekli oyun grubunda ama adımları geriye gidiyor. Ya da okul çıkışında çantasını sürüyerek yanına geliyor ve kısık bir sesle ‘Bugün kimse benimle oynamadı’ diyor. O an kalbine oturan o ağır taşın tarifini ebeveyn olan herkes çok iyi bilir. İnsanın içi ezilir, öfkeyle üzüntü birbirine karışır. Aklından binbir soru geçer: ‘Neden onu aralarına almadılar?’, ‘Acaba bir hata mı yaptı?’, ‘Neden gidip cesaretle ben de oynayabilir miyim demiyor?’

Çocuğunun arkadaş ortamında yalnız kalması ya da grup dışında bırakılması, ebeveynlik yolculuğundaki en hassas sınavlardan biridir. Onu korumak, hemen müdahale edip duruma el koymak istersin. Ancak böylesi anlarda aceleyle atılan adımlar, çocuğun hissettiği yetersizlik duygusunu pekiştirebilir. Birlikte, onun incinmiş kalbine dokunarak sosyal dünyasında kendi adımlarını güvenle atmasına nasıl rehberlik edebileceğimize bakalım.

Duyguyu Küçümsemeden Dinleyin

Çocuğun okuldan ya da parktan gelip yalnız kaldığını anlattığında ilk refleksin genelde rahatlatma çabası olur. ‘Aman boşver, onlar zaten güzel oynamıyordu’, ‘Yarın başka biriyle oynarsın’ ya da ‘Üzülecek ne var bunda?’ gibi cümleler dökülüverir ağzımızdan. Amacımız onun acısını hafifletmektir ama çocuk bu ifadeleri duyduğunda hissettiği şey şudur: ‘Yalnızlığım ve üzüntüm önemsiz.’

Bunun yerine onun yaşadığı hissi olduğu gibi kabul etmekle başla. Sadece dinle. ‘Arkadaşların oyunu kurarken seni çağırmadıklarında çok üzülmüşsün, bu gerçekten kırıcı bir his’ diyebilmek, onun kalbindeki yükü hafifletir. Çocuğun, anlaşıldığını hissettiğinde sana daha çok açılır ve duygusunu içe atmak yerine dışa vurur.

Bazen dışlanmak ya da arkadaş çevresinin dışında kalmak, çocukların kendilerini farklı ve kusurlu hissetmelerine yol açar. Birlikte okuyacağınız Kirpi Dikdik ve Dışlanan Kestane masalı, tam da bu hissin ne kadar tanıdık olduğunu ve her birimizin farklılıklarımızla ne kadar değerli olduğumuzu nazikçe anlatır. Masal üzerinden ‘Sence Kestane o an ne hissetti?’ diye konuşmak, çocuğunun kendi duygularını bir masal kahramanı üzerinden ifade etmesini kolaylaştırır.

Kendi Kaygılarınızla Çocuğun Hislerini Karıştırmayın

Parktaki o sahneye tekrar dönelim. Çocuğun tek başına kaydıraktan kayıyor veya kenarda duruyor olabilir. Fakat acaba o gerçekten kendisini dışlanmış hissediyor mu, yoksa sadece biraz izlemek, enerjisini toplamak mı istiyor? Biz yetişkinler, kendi çocukluk yaralarımızı ya da sosyal kaygılarımızı çocuğumuza yansıtmaya çok yatkınızdır. Zamanında bir gruptan dışlandıysak, çocuğumuzun en ufak duraksamasında o eski acı uyanır ve panikleriz.

Önce derin bir nefes al ve durumu soğukkanlılıkla gözlemle. Çocuğun halinden memnun görünüyorsa, kendi dünyasında hayali bir oyun kurduysa hemen müdahale etme. Eğer gergin, üzgün veya çaresiz görünüyorsa o zaman yaklaş. Soruyu sorarken yönlendirici olmamaya özen göster: ‘Neden kimse seni oyuna almıyor?’ yerine ‘Şu an parkta zaman geçirmek nasıl gidiyor?’ veya ‘Oyun grubuna katılmak ister misin, yoksa biraz izlemek mi daha iyi?’ gibi açık uçlu sorular sor.

Her çocuk sosyal bir kelebek olmak zorunda değildir. Bazı çocuklar kalabalık gruplardan ziyade birebir ilişkilerde mutlu olurlar. Çocuğunun mizacına saygı duymak, ona vereceğin en büyük destektir.

Evde Empati ve Rol Oyunları Oynayın

Bir çocuğa ‘Git ve Ben de oynayabilir miyim de’ demek teoride kolaydır ama pratikte büyük bir cesaret ister. Çocuğunun bu adımı atabilmesi için ev ortamının güvenli alanında pratik yapmaya ihtiyacı vardır. Rol oyunları, sosyal becerileri geliştirmek için inanılmaz güçlü bir araçtır.

Evde oyuncak ayıları veya figürleri kullanarak küçük sahneler kurabilirsiniz. Bir oyuncak ayı grubunu kenardan izleyen bir tavşan figürü koyun. Çocuğunla birlikte şu soruların cevabını arayın: ‘Bu tavşan oyuna girmek istiyor ama ne diyeceğini bilemiyor. Sence ne yapabilir?’

Rolleri değişin. Sen gruptaki oyunu kuran çocuk ol, çocuğun da gruba yaklaşan çocuk olsun. Farklı senaryolar deneyin:

• Birinci senaryo: Çocuğun gidip ‘Ben de oynayabilir miyim?’ desin ve sen ‘Evet, gel!’ de. Bu pozitif deneyimi zihninde canlandırsın.
• İkinci senaryo: Sen ‘Şu an oyunumuz dolu’ de. Birlikte bu reddedilme anında ne yapılabileceğini çalışın: ‘Peki, bir sonraki turda beni de aranıza alır mısınız?’ deyip geri çekilmek veya başka bir oyun kurmak.

Evde kuracağınız bu samimi oyunlar, tıpkı Bulut Prensi ve Defne hikayesindeki gibi yalnızlıktan paylaşmaya uzanan köprülerin nasıl inşa edileceğini çocuğa yaşayarak öğretir. Deneyimlenen pratik, parkta ya da okul koridorunda karşılaşılan belirsizlik hissini azaltır.

Küçük Adımlarla Sosyal Özgüveni Destekleyin

Geniş bir çocuk grubunun arasına girmek yetişkinler için bile ürkütücüdür. Kalabalık bir oyuna tek başına dalmak yerine, çocuğu daha küçük ve yönetilebilir sosyal temaslara yönlendirebilirsin.

Bunun için uygulanabilir birkaç adım:

• Birebir Buluşmalar: Sınıftan ya da mahalleden çocuğunun anlaşabileceğini düşündüğün tek bir arkadaşını eve veya park buluşmasına davet et. Birebir ilişkilerde güven inşa etmek çok daha kolaydır.
• Ortak İlgi Alanı Nesneleri: Parka giderken yanında tek kişinin oynayamayacağı bir nesne götürün. İki kişilik bir frizbi, fazladan bir kürek ve kova seti veya bir kutu oyun hamuru… Bazen nesneler doğal bir sohbet başlatıcı olur.
• Gruptan Biriyle İletişim Kurmak: Bütün gruba birden seslenmek yerine, grubun kenarında duran tek bir çocukla göz teması kurup ‘Topu sana atayım mı?’ demek gibi küçük girişler cesaretlendirilebilir.

Her çocuğun parladığı ve kendisini güçlü hissettiği bir alan vardır. Çocuğunun yeteneklerini ve ilgi alanlarını fark edip bunları öne çıkarmak sosyal özgüvenini besler. Kendine has bir becerisini keşfeden çocuk, başkalarının kabulüne daha az bağımlı hale gelir. Bu anlamda Minik Ejderha Fıfı’nın Islığı masalını okurken, kendi benzersiz yönlerimizin bizi nasıl güçlü kıldığı üzerine konuşabilirsiniz.

Çocuğunun sosyal çevrede kabul görmesi zaman alabilir; bu yolculukta dalgalanmalar son derece doğaldır. Önemli olan, dışarıda ne yaşarsa yaşasın, eve döndüğünde koşulsuz sevildiği ve olduğu gibi kabul gördüğü sarsılmaz bir limanın varlığını bilmesidir. Senin sükunetin, anlayışlı dinleyişin ve rehberliğin, onun kendi kanatlarıyla uçmayı öğrenirken sığınacağı en güçlü dayanaktır.