Ebeveynin Okuma Alışkanlığı Çocuğun Kitap Sevgisini Nasıl Etkiler?

Akşamın tatlı yorgunluğu salona çöktüğünde, çayını alıp koltuğa kuruluyorsun. Çocuğun yerde oyuncaklarıyla oynarken ya da resim yaparken bir an durup ona bakıyorsun. Zihninde uzun zamandır dönüp duran o tanıdık istek beliriyor: Keşke kitapları daha çok sevse, kendi kendine sayfaları çevirmenin keyfini bir yakalayabilse… Sonra gözün sehpadaki tozlanmaya yüz tutmuş kendi kitabına takılıyor. Günün koşturmacası, bitmeyen ev işleri veya iş yerindeki yoğunluk derken, en son ne zaman sakince birkaç sayfa okuduğunu hatırlamakta zorlanıyorsun. İster istemez hafif bir suçluluk duygusu kaplıyor içini. Çocuğuna kitap sevgisi aşılamak isterken, kendi okuma zamanını yaratamamak sana da tanıdık geliyor mu?

Yalnız olmadığını bilmeni isteriz. Birçok ebeveyn, çocuğunun elinden kitap eksik olmasın isterken kendi okuma alışkanlığını hayatın sıkışık temposunda kaybedebiliyor. Oysa çocukların dili sadece duydukları öğütler değil, her gün izledikleri sahnelerdir. Kendi okuma alanını yaratmak imkansız bir hedef ya da büyük bir lüks değil. Sadece birkaç küçük bakış açısı değişikliğiyle, hem kendini kitaba yeniden yakınlaştırabilir hem de çocuğuna en doğal yoldan rehberlik edebilirsin.

Kitapla Görünür Olmanın Gücü

Çocuklar etraflarında gördükleri dünyayı sünger gibi emerler. Bir çocuğa ‘Git kitabını oku’ demekle, onun seni koltukta elinde bir kitapla görmesi arasında dağlar kadar fark vardır. Ancak burada bahsettiğimiz şey, saatlerce sessizlik içinde kalın romanlar bitirmek değil. Çocuklu bir evde bunun her zaman mümkün olmadığını biliyoruz. Kendi tempona saygı duyman bu sürecin en önemli adımıdır.

Görünür olmak, kitabın günlük hayatın doğal bir parçası haline gelmesidir. Telefon ekranına bakmak yerine, mutfak masasında kahveni yudumlarken yanında açık bir kitap durması bile çocuk için sessiz ve güçlü bir mesajdır. Çocuğun salonun ortasında koştururken senin elinde bir dergi, bir yemek kitabı veya ince bir roman olması, onun zihninde ‘Kitap, yetişkinlerin de keyif almak için sığındığı güvenli bir alan’ düşüncesini oluşturur.

Örneğin, günün yorgunluğunu atmak için koltuğa uzandığında, ‘Ben şimdi ten dakika biraz kitabımı okuyacağım, sayfalarındaki resimlere ya da yazılara göz atacağım’ diyerek niyetini sesli ifade edebilirsin. Çocuğun ilk başlarda gelip seni bölebilir, kucağına tırmanmak isteyebilir ya da kitabın sayfalarını merakla karıştırabilir. Bu durumu bir bölünme olarak görmek yerine, onun kitapla kurduğu doğal bir temas olarak kabul edebilirsin. Kitabın kapak resmini göstermek, ‘Bak bu karakter çok ilginç bir yolculuğa çıkıyor’ gibi kısa açıklamalar yapmak, kitabı ulaşılmaz bir nesne olmaktan çıkarır.

Her çocuğun ilgisini çekme süresi ve tepkisi elbette farklıdır. Kimi çocuk hemen kendi kitabını getirip yanına oturur, kimi çocuk ise bir süre oyuncaklarıyla oynamaya devam eder ama gözünün ucuyla seni izler. Önemli olan, senin okuma eylemini saklamadan, günlük ritminin içine doğal bir şekilde dahil etmendir.

Sessiz Okuma Saatleri Düzenlemek

Evde herkesin aynı anda kendi dünyasına çekildiği küçük okuma molaları yaratmak, sanıldığı kadar zor değildir. Zihninde iki saatlik kesintisiz ve çıt çıkmayan bir okuma seansı canlandırıyorsan, bunun yarattığı baskı seni adım atmaktan alıkoyabilir. Oysa ihtiyacınız olan şey sadece ten ya da on beş dakikalık minik bir zaman dilimidir.

Günün sabit ve katı bir anını okuma saati olarak zorlamak yerine, günün akışına uygun esnek anlar yakalayabilirsin. Örneğin akşam yemeğinden sonra, ortalık henüz toplanmışken ya da yatma öncesi rutininden hemen önce… ‘Şimdi evde ten dakikalık dinlenme ve okuma zamanı yapıyoruz’ diyerek ortamı hazırlayabilirsin. Işıkları biraz yumuşatmak, televizyonu veya arka planda çalan sesleri kapatmak, bu anın havasını kendiliğinden değiştirecektir.

Bu dakikalarda çocuğundan mükemmel bir sessizlik içinde kıpırdamadan oturmasını beklememek gerekir. O an kendi resimli kitabını inceleyebilir, boyama yapabilir ya da sadece yanında sessizce durabilir. Senin elindeki kitaba odaklandığını, sayfaları sakince çevirdiğini hissetmesi yeterlidir. Çocuğun kurala uymakta zorlandığı veya hareket etmek istediği günlerde ısrarcı olup süreci bir zorunluluğa dönüştürmemek son derece değerlidir. Amacımız bir disiplin kuralı koymak değil, evin içinde huzurlu bir okuma atmosferi solumaktır.

Zamanla bu minik molalar, çocuğun zihninde günün sakinleşme anı olarak yer eder. Sen kendi kitabından birkaç sayfa okurken, o da kendi dünyasında kelimelerle ve resimlerle bağ kurmayı öğrenir. Evdeki bu sessiz ritim, zamanla aranızdaki en kıymetli bağlardan birine dönüşür.

Okuduğumuz Şeyleri Evde Paylaşmak

Okuma alışkanlığını sadece elinde kitap tutmakla sınırlamak zorunda değilsin. Okuduğun şeylerin heyecanını, merakını evin içine taşımak, çocuğun kitaplara olan ilgisini canlandıran en etkili yollardan biridir. Kitaplar, üzerine konuşulabilen, fikir yürütülebilen canlı dünyalardır.

Gün içinde okuduğun bir tariften, bir dergi yazısından veya bir romandaki küçük bir ayrıntıdan bahsetmek harika bir başlangıçtır. Akşam sofrasında ya da oyun oynarken ona şöyle cümlelerle yaklaşabilirsin:

• ‘Biliyor musun, bugün okuduğum kitapta çok ilginç bir hayvan anlatılıyordu, denizlerin en derin yerinde yaşıyormuş.’
• ‘Bugün bir hikaye okudum, ordaki karakter tam senin gibi kış mevsimini ve kar yağmasını çok seviyordu.’
• ‘Bu kitapta okuduğum bir fikir çok hoşuma gitti, seninle de paylaşmak istedim.’

Bu paylaşımlar, çocuğa kitapların sadece okullarda okunan ya da çocuklara masal anlatmak için kullanılan araçlar olmadığını gösterir. Kitapların gerçek hayatla, duygularla ve merak edilen şeylerle doğrudan bağı olduğunu fark eder. Sana okuduğun şeyle ilgili sorular sormasına fırsat tanımak, onun da kendi okuduğu veya dinlediği masalları sana anlatma isteğini artırır.

Onun okuduğu ya da senin ona okuduğun kitaplar hakkında da benzer bir merakla sorular sorabilirsin: ‘Bu sayfadaki zürafa neden üzgün görünüyor acaba?’ veya ‘Sen bu karakterin yerinde olsan ne yapardın?’ Böylece okuma eylemi, tek taraflı bir ödev değil, ev halkının ortak ve neşeli bir dili haline gelir.

Kendi okuma keyfini evde görünür kılmak için mükemmel bir zamanlama ya da saatlerce süren boş vakitler beklemen gerekmiyor. Günde okuyacağın üç sayfa bile hem sana zihinsel bir nefes alanı açacak hem de çocuğunun dünyasında derin izler bırakacaktır. Çocukların ihtiyacı olan şey mükemmel ebeveynler değil; kitap sayfaları arasında huzuru arayan, merak eden ve öğrenmekten keyif alan gerçek insanları yanlarında görmektir. Bugün kendine küçük bir çay demle, sevdiğin bir kitabı yanına al ve bu yolculuğun tadını çıkar.