Kitap Sevmeyen Çocuğa Okumayı Sevdiren Küçük Dokunuşlar

Elinizde kapağı rengârenk, çizimleriyle masal dünyasını aralayan harika bir kitap var. Büyüleyici bir ses tonuyla okumaya başlıyorsun. Ama o da ne? Çocuğun daha ilk sayfada kafasını çeviriyor, belki kitabı elinden itip oyuncak kamyonunun peşinden koşuyor ya da “Ben kitap istemiyorum!” diyerek odayı terk ediyor. Bir an durup düşünüyorsun: “Galiba benim çocuğum kitap sevmeyecek.” Ya da “Acaba ben nerede hata yapıyorum?” Bu düşüncenin içine yerleştiği o anı çok iyi biliyorsun.

Oysa 3-5 yaş arasındaki çocukların kitaplara ilgisiz görünmesi oldukça doğal ve sık karşılaşılan bir durumdur. Çocuklar bu dönemde dünyayı dokunarak, hareket ederek, keşfederek tanırlar. Onların dünyasında durağan bir nesne gibi görünen bir kitap, koşup oynamanın yanında bazen cazibesini yitirebilir. Ancak bu durum, çocuğunun kitaplarla hiçbir zaman bağ kuramayacağı anlamına gelmez. Birkaç küçük, zorlamasız dokunuşla o ilgiyi yeniden filizlendirmek mümkündür.

Baskı Yapmadan Kitabı Hayatın Parçası Yapmak

Kitap okumayı bir görev ya da düzenli yapılması gereken bir etkinlik haline getirdiğimizde, çocuklar bunu bir tür zorunluluk olarak algılayabilir. “Haydi bakalım, okuma saatimiz geldi, hemen buraya otur” cümlesi, 3 yaşındaki bir çocuğun zihninde “oyun bitti, şimdi kurallara uymam gerekiyor” hissiyatı yaratabilir. Oysa yapabileceğimiz en tatlı dokunuş, kitabı hayatın doğal ritmine sessizce yerleştirmektir.

Kitapların evdeki yerini yeniden gözden geçirmekle işe başlayabilirsin. Yüksek raflara dizilmiş, sadece bir yetişkinin ulaşabildiği kitaplar, çocuklar için dokunulmaması gereken değerli objeler izlenimi verir. Bunun yerine kitapları çocuğun boy hizasındaki alçak raflara, oyuncak sepetlerinin yanına ya da salonun bir köşesindeki küçük bir minderin üzerine koymayı deneyebilirsin. Bırak sayfaları kıvrılsın, kapağı biraz yıpransın. Kitap, çocuğunun günlük hareket alanının doğal bir parçası olsun.

Diğer bir yol ise kendi okuma hallerini görünür kılmaktır. Sen eline bir dergi, bir yemek kitabı ya da roman aldığında, çocuğunun bunu görmesi yeterlidir. “Bak ben okuyorum, sen de oku” demek yerine, mutfakta tezgahın üzerinde açık duran tarif kitabından bir şeyler okurken “Acaba buraya ne kadar un koymalıymışız?” diye mırıldanmak, okumanın gündelik hayatın bir aracı olduğunu gösterir. Çocuğun koltukta kendi haliyle oynarken senin bir derginin sayfalarını sakince karıştırman, zihninde okumanın rahatlatıcı bir eylem olduğu algısını yaratır. Bazen de banyoda köpüklerin içinde yüzen plastikten su geçirmez kitaplar ya da parka giderken çantaya atılan mini boy kitaplar, okumanın sadece yataktan önce yapılan bir rutin olmadığını hatırlatır.

Kendi Seçimini Yapmasına Fırsat Tanımak

Bazen ebeveynler olarak kitapçıya gittiğimizde, harika çizimleri olan, bize çok derin ve öğretici gelen kitapları seçme eğiliminde oluruz. Fakat bir yetişkinin gözüne estetik ve faydalı görünen bir masal, 4 yaşındaki bir çocuğun o anki iç dünyasına dokunmayabilir. Kitap seçimi konusunda kontrolü biraz olsun çocuğa devretmek, aradaki o soğuk mesafeyi eritmenin en etkili yollarından biridir.

Kitapçıya veya kütüphaneye gittiğinizde ona geniş bir özgürlük alanı tanıyabilirsin. Kapak resminde sadece sarı bir kepçe olduğu için o kitabı seçmek isteyebilir. Ya da hikayesi çok basit, belki de bizim için sıradan görünen bir dinozor kitabına takılıp kalabilir. “Ama bu kitap çok kısa” veya “Bu masalı zaten beş kere okuduk, başka bir şey seçelim” demek yerine onun ilgisini takip etmek harika bir başlangıçtır. Çocuk, kendi seçtiği bir nesneye karşı doğal bir aidiyet hisseder. “Bu benim seçtiğim kitap” duygusu, onun sayfaları açma merakını doğrudan artırır.

Evdeki kitaplar arasından seçim yaparken de ona sınırlandırılmış seçenekler sunabilirsin. “Yatmadan önce ne okuyalım?” gibi ucu açık bir soru yerine, elinde tuttuğun iki farklı kitabı gösterip “Bu gece kırmızı arabalı masalı mı yoksa uykusu gelen ayının masalını mı okumak istersin?” diye sormak, ona karar verme yetkisi verir. Çocuğun seçimi onaylandığında, kitap okuma eylemi ebeveynin yönlendirdiği bir süreç olmaktan çıkıp onun kendi isteğiyle başlattığı keyifli bir oyuna dönüşür.

Resimler Üzerinden Hikaye Kurmak

3-5 yaş grubu çocuklar için kitap, harflerden ziyade görsellerden oluşan bir tiyatro sahnesidir. Sayfadaki yazıları kelimesi kelimesine okuma ısrarı, bazen çocuğun dikkatini dağıtabilir. Özellikle hareketli ya da sabırsız çocuklar, sayfadaki metnin bitmesini beklemekte zorlanırlar. Böyle anlarda kitabı bir senaryo gibi değil, bir sohbet başlatıcı olarak kullanmak harika sonuçlar verir.

Kitabı açtığında metne bağlı kalmak zorunda değilsin. Sayfadaki detaylara odaklanarak kendi hikayenizi oluşturabilirsiniz. Şu yöntemleri deneyebilirsin:

• Açık uçlu sorular sorun: “Bak burada küçük bir kedi varmış, acaba nereye bakıyor?” ya da “Şu mavi çizmeli tavşan sence nereye gidiyor olabilir?” gibi sorularla çocuğu resmin içine davet edebilirsin.
• Çocuğun odaklandığı yeri takip edin: Çocuğun sayfadaki küçük bir detayı, örneğin köşedeki minik bir salyangozu fark edip onun hakkında konuşmaya başladığında metni okumayı bırakıp onun merakını takip etmek, onun hayal gücüne değer verdiğini gösterir.
• Sınav havasından kaçının: “Bu ne renk?” veya “Burada kaç tane elma var?” gibi cevabı tek olan test soruları yerine, “Sence bu küçük çocuk neden gülüyor olabilir?” veya “Bu ormanda kaybolsak ne yapardık?” gibi oyuna davet eden cümleler kurabilirsin.

Bazen sadece resimdeki komik bir detaya birlikte gülmek bile, çocuğun kitapla kurduğu bağı olumlu yönde besler. Bir süre sonra çocuğunun eline kitabı alıp resimlere bakarak kendi kendine hikayeler uydurduğunu, oyuncaklarına masal anlattığını fark edebilirsin.

Her çocuğun dünyayı keşfetme hızı ve ilgi alanları birbirinden farklıdır. Çocuğunun bugün kitaplara karşı mesafeli durması, ileride okumayı sevmeyen biri olacağı anlamına gelmez. Yeter ki bu süreci bir zorlama ya da beklenti alanına dönüştürmeyelim. Birlikte geçirilen o birkaç dakikanın sıcaklığı, bir resmin üzerine yapılan tatlı bir sohbet ve hissettirilen özgürlük, çocuğunun zihninde kitaplarla ilgili unutulmaz, sıcacık izler bırakacaktır.